नोव्हेंबर 11, 2025
कचरा व्यवस्थापन, सांडपाणी
सांडपाणी प्रक्रिया केंद्रांमधील सांडपाण्याच्या गाळाचे काय होते?
सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प मोठ्या प्रमाणात घरगुती कचरा, औद्योगिक कचरा, शेतीचा कचरा आणि व्यावसायिक जागेतील कचरा गोळा करतात आणि प्रक्रिया करतात.
यामध्ये सांडपाण्याचे प्राथमिक, दुय्यम आणि तृतीयक प्रक्रिया समाविष्ट आहे, ज्यामध्ये ते शुद्ध करण्यासाठी भौतिक, जैविक आणि रासायनिक पद्धती वापरल्या जातात.
पर्यावरणात सोडण्यापूर्वी ते सरकारी अधिकाऱ्यांनी ठरवलेल्या मानकांची पूर्तता करते याची खात्री करण्यासाठी हे पुढे केले जाते.
गाळ, किंवा सांडपाण्याचा गाळ, सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्पांमध्ये सांडपाणी प्रक्रिया प्रक्रियेनंतर उरलेला अवशेष किंवा उप-उत्पादन आहे.
घन, अर्ध-घन आणि गाळ अवशेष हे विविध घटकांचे मिश्रण आहेत, ज्यात सेंद्रिय आणि अजैविक पदार्थ, वनस्पती पोषक घटक, रसायने आणि रोग निर्माण करणारे रोगजनक घटक समाविष्ट आहेत.
गाळाचा प्रकार सांडपाण्याच्या रचनेवर आणि दिलेल्या ठिकाणी केलेल्या प्रक्रिया प्रक्रियेवर अवलंबून असतो.
त्यामुळे सांडपाण्याच्या गाळावर योग्य प्रक्रिया करणे आवश्यक आहे.
सांडपाण्यातील गाळ हा प्रामुख्याने दोन प्रकारचा असतो: प्राथमिक आणि दुय्यम.
सांडपाणी संयंत्रांच्या प्राथमिक प्रक्रियेमध्ये लाकूड, कागद, प्लास्टिक, वनस्पती पदार्थ इत्यादी घन कणांचे फिल्टरिंग यासारख्या विविध प्रक्रियांचा समावेश असतो.
तसेच, या प्रक्रियेदरम्यान तेल आणि ग्रीस काढून टाकले जातात.
गुरुत्वाकर्षण अवसादन, तरंग प्रक्रिया, रासायनिक अवक्षेपण आणि अवसादन यामुळे प्राथमिक गाळ तयार होतो, जो तळाशी स्थिरावतो.
दुय्यम गाळ हा सांडपाण्यावरच्या दुय्यम प्रक्रियेचा परिणाम आहे.
या अवस्थेतील सूक्ष्मजीव एरोबिक, अॅनारोबिक आणि अॅनोक्सिक प्रक्रियांद्वारे सेंद्रिय कचरा तोडतात.
परिणामी सूक्ष्मजीव पेशींचा समूह किंवा कचरा बायोमास तयार होतो.
बऱ्याच वेळा, गाळाचे प्रकार एकत्र करून पुढील प्रक्रिया केली जातात किंवा त्यांची विल्हेवाट लावली जाते.
सांडपाणी गाळ प्रक्रिया करण्याचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे गाळाचे प्रमाण कमीत कमी करणे आणि गाळातील सेंद्रिय पदार्थ स्थिर करणे.
जवळपास सर्व सांडपाणी प्रक्रिया संयंत्रे सांडपाण्यातील गाळावर प्रक्रिया करून त्याची विल्हेवाट लावण्यासाठी तयार केलेली असतात.
सांडपाण्याच्या गाळावर प्रक्रिया करणे महत्वाचे आहे कारण गाळातून विषारी वायू बाहेर पडतात आणि ते आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते.
सांडपाणी गाळ प्रक्रिया करण्यासाठी अनेक पद्धती वापरल्या जातात.
गाळाच्या घन पदार्थांचे प्रमाण त्याच्या सध्याच्या आकारमानाच्या निम्म्यापेक्षा कमी केले जाते तेव्हा जाड करण्याची पद्धत वापरली जाते.
हे गुरुत्वाकर्षण जाडसर किंवा विरघळलेल्या हवेच्या फ्लोटेशनचा वापर करून साध्य केले जाते.
वाळूच्या थरांवर हवा सुकवणे, सेंट्रीफ्यूगेशन आणि गाळणे वापरून पाणी काढून टाकण्याची पद्धत वापरली जाते.
वाळवणे बाष्पीभवन आणि गुरुत्वाकर्षणाच्या निचऱ्याद्वारे होते. त्यासाठी मोठ्या प्रमाणात जमीन लागते.
म्हणून, ही सांडपाणी गाळ प्रक्रिया पद्धत शहरी भागात नव्हे तर प्रामुख्याने ग्रामीण भागात वापरली जाते.
प्रक्रिया संयंत्रांमध्ये सांडपाण्याचा गाळ व्यवस्थापित करण्याचा आणखी एक मार्ग म्हणजे कंपोस्टिंग.
या पद्धतीत, पाणी काढून टाकले जाते, त्यानंतर बहुतेक घन गाळ उच्च-कार्बन सेंद्रिय पदार्थात मिसळला जातो.
हे मिश्रण काही काळासाठी एरोबिक परिस्थितीत कंपोस्टिंगसाठी ठेवले जाते.
सर्वात जास्त वापरल्या जाणाऱ्या सांडपाण्याच्या गाळाच्या प्रक्रिया पद्धतींपैकी एक म्हणजे अॅनारोबिक आणि एरोबिक पचन प्रक्रिया.
पूर्वीच्या सांडपाणी गाळ प्रक्रिया प्रक्रियेत, गाळ एका विशिष्ट तापमानावर १५-६० दिवसांसाठी ठेवला जातो.
अॅनारोबिक सूक्ष्मजंतू गाळावर आक्रमकपणे कार्य करतात, ज्यामुळे मिथेन आणि कार्बन डायऑक्साइड तयार होतात.
एरोबिक सांडपाणी गाळ प्रक्रिया प्रक्रियेत, गाळाला ऑक्सिजन पुरवला जातो, जो कार्बन डायऑक्साइड तयार करतो.
जैविक प्रक्रिया गाळाचे प्रमाण कमी करण्यास, रोगजनकांना नष्ट करण्यास आणि गाळ सुकवणे देखील सोपे करण्यास सक्षम आहेत. ते सेंद्रिय गाळाचे द्रव आणि वायूंमध्ये रूपांतर करते.
बिघाडग्रस्त प्रक्रिया केंद्रांमधून येणाऱ्या कचऱ्याच्या जास्त भारामुळे, सांडपाणी गाळ प्रक्रिया अनेकदा अपेक्षित प्रमाणात केली जात नाही.
आता असे मजबूत जैविक उपाय उपलब्ध आहेत जे सांडपाण्याच्या गाळाच्या प्रक्रियेत मदत करतात.
ऑर्गेनिका बायोटेकचे क्लीनमॅक्स एसटीपी हे विशेष सूक्ष्मजैविक सूत्र असलेले असेच एक उत्पादन आहे.
हे सेंद्रिय पदार्थांचे जलद क्षय होण्यास प्रोत्साहन देते आणि गाळाचे उत्पादन कमी करते.
शिवाय, ते अमोनिया आणि हायड्रोजन सल्फाइड सारख्या हानिकारक वायूंविरुद्ध कार्य करते आणि रोगजनकांच्या वाढीस प्रतिबंध करून त्यांचा नाश करते.
तसेच वाचा:
अलीकडील ब्लॉग
