उच्च जीवन स्वरूप आणि सांडपाणी उपचारात त्यांची भूमिका

गेल्या काही दशकांमध्ये सूक्ष्मजंतूंबद्दल सामान्य जागरूकता खूप वाढली आहे.

तथापि, त्यांच्या दूरच्या चुलत भावांबद्दल, 'प्रोटोझोअन्स आणि मेटाझोअन्स', ज्यांना 'उच्च जीवन स्वरूपे' म्हणून ओळखले जाते, फारसे माहिती नाही.

या दोन्ही प्रकारच्या जीवांचे खूप महत्त्व आहे औद्योगिक सांडपाणी प्रक्रिया.

आदर्श सक्रिय गाळात ९५% लोकसंख्येचे प्रमाण सूक्ष्मजीवांचे असते., ज्यापैकी ४% सूक्ष्मजीव लोकसंख्येमध्ये उच्च जीवन स्वरूपे आहेत.

जरी हे उच्च जीवन स्वरूप सेंद्रिय पोषक तत्वे काढून टाकण्यात फारच कमी योगदान देतात, तरी त्यांच्या उपस्थितीमुळे पाण्याची पारदर्शकता मोठ्या प्रमाणात वाढते आणि सांडपाण्याच्या स्थितीचे संकेत मिळतात (उदा., विषारीपणा, सेंद्रिय भार, विरघळलेला ऑक्सिजन इ.).

प्रोटोझोआ हे एकपेशीय सूक्ष्मजीव आहेत जे विविध आकार आणि आकारांमध्ये येतात.

उपचार प्रक्रियेतील त्यांचे मुख्य कार्य म्हणजे नॉन-फ्लोक्युलंट बॅक्टेरिया आणि स्थिर न होणारे खूप लहान फ्लोक काढून टाकणे.

मेटाझोआ हे बहु-सेल्युलर सूक्ष्मजीव आहेत जे बॅक्टेरिया, शैवाल आणि प्रोटोझोआ खातात.

त्यांच्याकडे खूप सोप्या ते अत्यंत गुंतागुंतीच्या भौतिक रचना असू शकतात.

इतर सर्व सजीवांप्रमाणे, उच्च जीवन स्वरूपांचे अस्तित्व आणि अस्तित्व खालील घटकांवर अवलंबून असते:

• तापमान: बहुतेक उच्च दर्जाचे जीव ज्या तापमानात सक्रिय गाळ प्रक्रिया केल्या जातात त्या तापमानात टिकू शकतात आणि पुनरुत्पादन करू शकतात. ते सभोवतालच्या तापमानात (१५°C - २५°C) सर्वोत्तम वाढतात.
• pH- उच्च दर्जाचे जीवाणू जीवाणूंपेक्षा pH ला अधिक संवेदनशील असतात. ते 7.2-7.4 च्या इष्टतम pH श्रेणीत विपुल प्रमाणात वाढू शकतात आणि त्यांची सहनशीलता श्रेणी 6.0 - 8.0 असते.
• विरघळलेला ऑक्सिजन– जीवाणूंप्रमाणे, उच्च जीवन स्वरूपांना जगण्यासाठी ऑक्सिजनची आवश्यकता असते. कमी दर्जाच्या डीओमुळे प्रोटोझोआंचे प्रकार आणि संख्या दोन्ही गंभीरपणे मर्यादित होतात.
• पोषण - सर्वाधिक महानगरपालिकेचे सांडपाणी प्रक्रिया संयंत्रे आणि सांडपाणी प्रक्रिया संयंत्रेविषारी नसल्यास, सांडपाण्याशी संबंधित बहुतेक उच्च जीवन स्वरूपांना आधार देण्यासाठी पुरेसे पोषक घटक असतात.

उच्च जीवन स्वरूपांच्या महत्त्वाच्या गुणधर्मांपैकी एक म्हणजे ते सांडपाण्याच्या स्थितीचे आणि गाळाच्या वयाचे संकेत देतात.

स्थिर सांडपाण्याची स्थिती आणि निरोगी सक्रिय गाळ दर्शविणारे उच्च जीवन स्वरूप खालीलप्रमाणे आहेत:

• अमीबा
• फ्लॅगलेट
• फ्री-स्विमिंग सिलीएट्स
• रेंगाळणारे ciliates
• stalked ciliates
• रोटीफर्स

अमोएबी

जेव्हा वायुवीजन बेसिनमध्ये पोषक तत्वांची पातळी खूप जास्त असते किंवा अन्नासाठी स्पर्धा खूपच कमी असते तेव्हाच अमीबा वाढू शकतात.

म्हणून, सांडपाणी प्रक्रिया प्रक्रियेच्या सुरुवातीच्या काळात ते वर्चस्व गाजवतात.

अमिबाची उपस्थिती काय दर्शवते?

• प्रभावशाली बीओडीमध्ये अचानक वाढ. यामुळे अतिरिक्त अन्न उपलब्ध होईल ज्यामुळे त्यांना स्पर्धा करता येईल.
• मोठ्या प्रमाणातील कणांची उपस्थिती. अमीबा अनुकूल कण.
• ऑक्सिजनची कमतरता. अमीबा खूप हळू हालचाल करतात आणि इतर प्रोटोझोआंपेक्षा कमी ऑक्सिजनची आवश्यकता असते.

फ्लॅगलेट

बहुतेक फ्लॅगेलेट जीवाणूंप्रमाणेच पोषकद्रव्ये शोषून घेतात, म्हणून ते विरघळलेल्या पोषक घटकांसाठी जीवाणूंशी स्पर्धा करतात.

विद्राव्य पोषक घटकांचे प्रमाण जास्त असताना आणि जीवाणूंची संख्या अजूनही खूपच कमी असताना फ्लॅगेलेट्सची संख्या सर्वाधिक असते.

लवकरच, अमीबा अदृश्य होऊ लागले, तरीही विद्राव्य अन्नाचे प्रमाण जास्त होते.

फ्लॅगेलेट्सची उपस्थिती काय दर्शवते?

• सांडपाण्यात अजूनही मोठ्या प्रमाणात विरघळणारे सेंद्रिय पोषक घटक असतात.
• हे काही प्रकारच्या अस्वस्थ स्थितीचे देखील सूचक आहे. सामान्य ट्रिगर्समध्ये हे समाविष्ट आहे - (१) उच्च हायड्रॉलिक भार, (२) वाढलेले सेंद्रिय भार आणि (३) विरघळलेल्या ऑक्सिजन सांद्रतेसह समस्या.

सिलीएट्स

• मुक्त पोहणारे सिलीएट्स: ते सहसा "सिलिया" ने झाकलेले असतात, जे केसांसारखे प्रक्षेपण असतात ज्याचा वापर ते हालचाल करण्यासाठी आणि अन्न तोंडात घालण्यासाठी करतात, ज्यामुळे सांडपाण्यातील सेंद्रिय पदार्थ काढून टाकण्यात फार कमी योगदान मिळते. ते विरघळलेल्या सेंद्रिय पदार्थांवर नव्हे तर बॅक्टेरियांवर खातात.
• रेंगाळणारे ciliates: त्यांच्या शरीराच्या खालच्या बाजूला सिलिया असते. सिलिया एकत्र वळवून "टफ्ट्स" किंवा पाय तयार होतात जे फ्लोकच्या बाजूने रेंगाळण्यासाठी वापरले जातात. रेंगाळणारे सिलीएट्स फ्लोक कणांवर चरतात आणि फ्लोकच्या कडांवरील मुक्त बॅक्टेरिया खातात.
• stalked ciliates तोंडाच्या खोबणीभोवती किंवा तोंडाभोवती फक्त सिलिया असते आणि ते तोंडात अन्न आणणारा प्रवाह तयार करण्यासाठी वापरले जातात. दांडी असलेले सिलीएट्स प्रौढ गाळात दिसतात.

सिलीएट्सचे प्रकार

संकेत

• च्या उपस्थिती मोफत पोहणे ciliates हे सहसा चांगल्या उपचारांचे लक्षण असते. फ्लॉक तयार झाल्यानंतर आणि बहुतेक सेंद्रिय पोषक घटक काढून टाकल्यानंतर ते वर्चस्व गाजवतात. फ्लॅगेलेट्स अदृश्य होऊ लागल्यानंतर दिसतात.
• च्या उपस्थिती क्रॉलिंग सिलीएट्स विखुरलेल्या जीवाणूंची संख्या कमी झाली आहे आणि क्रॉलिंग सिलीएट्स फ्री-स्विमिंग सिलीएट्सपेक्षा स्पर्धा करतात कारण ते फ्री-स्विमिंग सिलीएट्सपेक्षा वेगळे, फ्लॉकमध्ये अन्न शोधू शकतात.
• च्या उपस्थिती वसाहती stalked ciliates गाळ वृद्धत्व दर्शवितो. जसजसे गाळ वृद्ध होतो आणि कमीत कमी अन्न उपलब्ध होते, तसतसे वसाहती-देठ असलेले सिलीएट्स वर्चस्वासाठी सिंगल-देठ असलेले सिलीएट्सना मागे टाकू लागतात.

रोटीफर्स

रोटिफर्स हे मेटाझोअन्स आहेत जे सामान्यतः सांडपाण्यात आढळतात आणि ते प्रमुख भूमिका बजावतात सक्रिय गाळ प्रक्रिया.

ते निलंबित कण आणि जीवाणू खातात.

ते पाण्यात उरलेले कोणतेही साहित्य पॉलिश करून काढून टाकण्याचे उत्तम काम करतात.

ते एक चिकट पदार्थ देखील स्राव करतात जो फ्लॉकला घट्ट राहण्यास आणि एकत्र गुंफण्यास मदत करतो.

रोटिफर्स हे फिलामेंटस बॅक्टेरियाचे शिकार करून बल्किंग कमी करण्यास उपयुक्त असल्याचे दिसून आले आहे.मायक्रोथ्रिक्स", जे सांडपाणी प्रणालींमध्ये मोठ्या प्रमाणात साचण्याशी संबंधित आहे.

काही सांडपाणी संयंत्रे गाळ वाया घालवण्याची गरज आहे की नाही हे ओळखण्यासाठी रोटिफर्स वापरतात.

रोटिफर्सची उपस्थिती काय दर्शवते?

रोटीफर्स भरपूर ऑक्सिजन आणि कमी विषाक्तता असलेल्या स्थितीत भरभराट करतात आणि कमी साठी सूचक प्रजाती आहेत बायोकेमिकल ऑक्सिजनची मागणी(BOD) आणि स्थिर सांडपाणी प्रणाली.

जरी उच्च जीवसृष्टी सूक्ष्मजीवांच्या लोकसंख्येच्या केवळ ४% आहेत, तरी सांडपाणी प्रक्रियांमध्ये त्यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण आहे.

वायुवीजन बेसिनमधील वातावरण बदलत असताना, उच्च जीवन स्वरूपांच्या प्रकारांचे वर्चस्व देखील बदलते.

वातावरणात पुन्हा बदल होईपर्यंत पर्यावरणासाठी सर्वात योग्य सूक्ष्मजीव उदयास येतील.

प्रोटोझोआन प्रजातींच्या वर्चस्वामुळे मिळालेल्या संकेतांवर केवळ सांडपाणी प्रक्रिया परिस्थितीचे निराकरण करण्यासाठी अवलंबून राहू नये, परंतु ही माहिती सक्रिय गाळ प्रक्रियेच्या परिस्थितीचे मूल्यांकन करण्यासाठी निश्चितच उपयुक्त आहे.